Home | Artykuły
Chwasty przyjaciel ...
Materiał zebrany do dyskusji na temat:

CHWASTY PRZYJACIEL CZY WRÓG



Kraków, dn. 8.10.2002 r.

Iwona Hryniewicz









LITERATURA
Mała Encyklopedia Powszechna
Informacje z Puławskiego Ośrodka Badań Erozyjnych
Ogólna uprawa roli i roślin; (1996) praca zbiorowa
Gleboznawstwo; (1999) praca zbiorowa
Nauka o chorobach roślin; Z. Borecki
Informacje z Polskiego Portalu Rolniczego
Dolnośląski Informator Rolniczy; nr 7 lipiec 2001
Prace badawcze „PROBLEMY’; IHAR i COBORU



Wg Thienemanna (1939)

”żyzność środowiska jest tym wyższa, im większej liczbie gatunków i ekotypów roślin i zwierząt zapewnia optymalne warunki istnienia"

HERBOLOGIA
Herbos - zioło, chwast, zielsko

W uproszczeniu to nauka o chwastach i regulacji zachwaszczenia.
Dokładniej jest to nauka zajmująca się:
 ekologią chwastów
 ich rolą w agrocenozie
 metodami ich ograniczania
 praktycznymi aspektami stosowania herbicydów
 ich wpływem na środowisko
 tolerancją i wrażliwością roślin na ich fitotoksyczne działanie.

CHWAST
Wg. Małej Encyklopedii Powszechnej to „roślina obca w łanie określonej rośliny uprawnej na polu, łące i lesie". W przypadku upraw rolniczych rośliną „obcą” będzie każda inna roślina, nawet inna roślina uprawna, która dostała się przez przypadek (z tym że taką roślinę przyjęto nazywać nie chwastem, lecz rośliną zachwaszczającą). Generalnie mówiąc chwasty to roślinność niepożądana z punktu widzenia człowieka. Rośliny synantropijne występujące między roślinami uprawnymi, charakteryzują się małymi wymaganiami życiowymi, bardzo silnym rozwojem organów podziemnych oraz dużą wydajnością nasion (np. żółtlica drobnokwiatowa – ok. 3 000 000 sztuk, a komosa biała – ok. 100 000 sztuk). Przyczyniają się do obniżenia w glebie wilgoci, temperatury gleby (silne zacienienie) i do rozprzestrzeniania się patogenów oraz szkodników roślin uprawnych. Oprócz tych negatywnych oddziaływań chwasty mogą odgrywać pozytywną rolę w biocenozie.

AGROCENOZA, AGROBIOCENOZA
- zespół organizmów pól uprawnych, które oddziaływują na siebie i tworzą organiczną całość (rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie i inne mikroorganizmy).
To specyficzny typ biocenozy wytworzony na terenach użytkowanych rolniczo (pola, łąki, sady), charakteryzujący się z reguły znacznym uproszczeniem składu gatunkowego w porównaniu z biocenozą naturalną oraz osłabionymi możliwościami samoregulacji, z czego wynika podatność na choroby i inwazje szkodników.
Pomimo wprowadzenia na pola jednogatunkowych zasiewów roślin uprawnych i mimo stałego dążenia do wyeliminowania z nich roślinności obcej (chwastów), skład fitocenozy jest zawsze bardziej urozmaicony niżby sobie tego życzył rolnik, podobnie jak skład zoocenozy, bowiem sąsiadujące z polami powierzchnie nie zagospodarowane rolniczo (miedze, przydroża, rowy, kępy zadrzewień, pobliskie lasy) przyczyniają się do wzbogacenia i urozmaicenia składu agrobiocenozy.

Skład agrobiocenozy to:
 roślina uprawna, będąca dominantą ekologiczną i pełniąca główna rolę w tworzeniu jej środowiska,
 chwasty z zapasem nasion w glebie,
 mikroorganizmy glebowe, występujące w ryzosferze i wiążące wolny azot z powietrza,
 grzyby, bakterie i wirusy pasożytujące na roślinach wyższych i wywołujące ich choroby,
 grzyby tworzące mikoryzę,
 bakterie korzeniowe (brodawkowe) na korzeniach roślin.

Agrofitocenoza wraz z zamieszkującymi ją organizmami zwierzęcymi tworzy agrobiocenozę. Udział poszczególnych jej komponentów zmienia się wraz z jej rozwojem w ciągu okresu wegetacyjnego i w dużym stopniu zależy od oddziaływania człowieka i warunków siedliskowych (klimatu, gleby, wilgoci).

EKOLOGIA to nauka badająca związek pomiędzy organizmami, a środowiskiem które zajmują oraz badająca związek pomiędzy nimi.
Związki pomiędzy organizmami, środowiskiem mogą mieć różne skutki – negatywne bądź pozytywne. W przypadku negatywnego oddziaływania chwastów na elementy agrobiocenozy przychylamy się do ich zwalczania.
Jeśli chcemy zwalczać chwasty musimy najpierw się zastanowić dlaczego chcemy je wyeliminować i czy nasze działania w przyszłości nie przełożą się na nieodwracalne straty w danym rejonie.

Powodów „do walki” może być wiele np.:
 konkurują z roślinami uprawnymi o światło, wodę i składniki pokarmowe Pobierają one więcej składników pokarmowych od roślin uprawnych. Zwłaszcza uwidocznione jest to w porównaniu z roślinami uprawnymi krótko przebywającymi na polu - warzywami. W związku z tym nasze rośliny są po prostu "głodne". Taka konkurencja powoduje, że rośliny uprawne są mniejsze, ograniczony jest ich wzrost generatywny, występuje też większa śmiertelność. Co powoduje obniżkę plonu.
 mogą być pasożytami lub półpasożytami - tym przypadku mogą po prostu "wysysać" soki życiowe z naszych uprawnych roślin.
 zebrane wraz z roślinami uprawnymi mogą powodować obniżanie jakości produktów rolnych
 zebrane wraz z roślinami uprawnymi mogą powodować zatrucia pokarmowe ludzi i zwierząt
 chwasty uczestniczą w rozprzestrzenianiu się chorób i szkodników roślin
podnoszą koszty produkcji (zabiegi odchwaszczające) - w przypadku braku ochrony roślin szkody spowodowane przez chwasty są większe od tych, które powodują mikroorganizmy i szkodniki.


Analizując podział chwastów ze względu na siedlisko możemy dopatrzeć się pozytywów

CHWASTY SEGETALNE - chwasty występujące na polach uprawnych, ich cykle życiowe są dostosowane do cykli życiowych rośliny, którą zachwaszczają, np. chwasty ozime zachwaszczają roślinę uprawną ozimą.

CHWASTY RUDERALNE - występują na terenach nie uprawianych, w pobliżu zabudowań takich jak rowy przydrożne, miedze. Same jako takie nie są szkodliwe, lecz mogą z tych "ruderalnych" miejsc rozprzestrzeniać się na plantacje, mogą pośredniczyć w rozprzestrzenianiu się chorób i szkodników.
Można jednak stwierdzić, że ich obecność na terenach nie uprawianych może mieć pozytywne aspekty np.:
 zatrzymywanie pyłów, zanieczyszczeń,
 zacienianie gleby w miejscach o mocnej wystawie słonecznej,
pośrednio przyczyniają się wraz zadrzewieniami do tworzenia mikroklimatu i ochrony gleby.

Przykłady chwastów ruderalnych: babka wąskolistna i szerokolistna (Plantago lanceolata i major), biedrzeniec mniejszy (Pimpinella saxifraga), bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium), blekot pospolity (Aethusa cynapium), bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea), bodziszek cuchnący (Geranium robertianum), cykoria podróżnik (Cichorium intybus), farbownik lekarski (Anchusa officinalis), jasnota biała i purpurowa (Lamium album i purpureum), kocanki piaskowe (Helichrysum arenarium), kocimiętka właściwa (Nepeta cataria), krwawnik pospolity (Achillea millefolium), lulek czarny (Hyoscyamus niger), mniszek pospolity (Taraxacum officinale), mlecz zwyczajny (Sonchus oleraceus), nostryk biały (Melilotus albus), ostrzeń pospolity (Cynoglossum officinale), perz właściwy (Agropyron repens), podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), podbiał pospolity (Tussilago farfara), pokrzywa pospolita i żegawka (Urtica dioica i urens), powój polny (Convonvulus arvensis), poziewnik szorstki (Galeopsis tetrahit), przetacznik ożankowy (Veronica chamaedrys), przymimiotno kanadyjskie (Erigeron canadensis).

CHWASTY UŻYTKÓW ZIELONYCH - występują na łąkach i pastwiskach. Chwasty te to osobna grupa złożona z tzw. chwastów bezwzględnych i względnych.
Ze względu na walory paszowe dzielimy je na:
 Chwasty względne użytków rolnych, które w niewielkich ilościach są tolerowane i wskazane, jako cenny dodatek do pasz.
 Chwasty bezwzględne użytków rolnych nie są wskazane.

Czytając podział chwastów ze względu na ich wysokość dopatrujemy się pozytywów

Chwasty piętra przyziemnego:
Najczęściej są to rosliny mało szkodliwe, płożące się po ziemi.

  • dziurawiec rozesłany (Hypericum humifusum)
  • kurzyślad polny (Anagalis arvensis)
  • lnica zgiętoostrogowa (Linaria spuria)
  • połonicznik kosmaty (Herniaria hirsuta)
  • sporek polny (Spergula arvensis)
  • wiechlina roczna (Poa annua)

    Chwasty piętra dolnego:
    Zazwyczaj nie zanieczyszczają plonu, często żyją i rozmnażają się na ściernisku.

  • fiołek polny (Viola arvensis)
  • niezapominajka polna (Myosotis arvensis)
  • rolnica pospolita (Sheerardia arvensis)
  • tasznik pospolity (Capsella bursa pastoris)

    Chwasty piętra środkowego:
    Często dojrzewają razem z uprawianą rośliną i zanieczyszczają zebrany materiał siewny.

  • chaber bławatek (Centaura cyanus)
  • gorczyca polna (Sinapsis arvensis)
  • kąkol polny (Agrostemma githago)
  • ostróżka wyniosła (Delphinium elatum)
  • przymiotno kanadyjskie (Erigeron canadensis)
  • stokłosa żytnia (Bromus secalinus)
  • życica roczna (Lolium temulentum)

    Chwasty piętra górnego:
    Przerastają łan uprawianej rośliny, niekiedy powodując jej wyleganie. Utrudniają zbiór i zanieczyszczają plony.

  • kwitnące w łanie uprawianej rośliny: rdest powojowy (Polygonum convonvulus), przytulia czepna (Galium aparine).
  • kwitnące nad łanem: mlecz (Sonchus sp.), miotła zbożowa (Apera spica venti), oset (Cardius sp.), ostrożeń (Cirsium sp.).

    Regulacja zachwaszczenia CZY zwalczanie chwastów?

    Termin ZWALCZANIE CHWASTÓW powinniśmy zastąpić terminem REGULACJA ZACHWASZCZENIA ze względu na pozytywne działanie chwastów występujących w niewielkich ilościach, całkowita ich eliminacja jest niepożądana.
    W ostatnich latach rozpowszechnia się opinia, że dziko rosnące rośliny na miedzach, łąkach przylegających do pól i poboczach są siedliskiem pożytecznych owadów (np. żerujących na mszycach i innych szkodnikach). Zalecają oni pozostawianie na obrzeżach pól pasów roślinności (drzewa, krzewy, roślinność nieuprawowa), na których nie stosuje się zabiegów ochrony roślin i pielęgnacyjnych.

    Następne pozytywne oddziaływanie chwastów

    Okazuje się, że chwasty obok wszystkich swoich szkodliwych właściwości posiadają też kilka pozytywnych cech:
     Niektóre posiadają właściwości lecznicze dla ludzi i zwierząt; cennym dodatkiem do paszy na pastwiskach staja się chwasty klasyfikowane jako względne zwane roślinami dziko rosnącymi. Odgrywają one pozytywna rolę, gdy występują w małej ilości nie obniżają plonu uprawy oraz poprawiają smakowitość paszy. W takim przypadku są pożądanym składnikiem runi i noszą nazwę ziół. Należą do nich np.: krwiściąg lekarski, mniszek pospolity, kminek zwyczajny.
     Udział korzeni chwastów w procesach strukturotwórczych Butwiejące resztki korzeni bocznych oraz gruźlące mechaniczne działanie korzeni na poszczególne partie gleby, przy odpowiedniej wilgotności i obecności różnych składników, przyczyniają się do powstawania mikroagregatów. Porowatość i strukturalność gleb stale zadarnionych (łąki, pastwiska, nieużytki) jest lepsza niż gruntów ornych.
    Ochraniająwierzchnią warstwę gleby przed zaskorupieniem, wysuszeniem i erozją
    Przestrzenne rozmieszczenie i nasilenie erozji zależy od czynników przyrodniczych i przyrodniczo - gospodarczych.
    Tereny erodowane, w tym zwłaszcza ekosystemy rolnicze cechują się zachwianą równowagą biologiczną, prowadzącą do negatywnych i często trwałych zmian. W wyniku erozyjnego degradowania gleb, deformowania rzeźby terenu, zakłócenia stosunków wodnych, pogarszania warunków wzrostu roślin uprawnych, a także niszczenia urządzeń technicznych obniżają się homeostatyczne zdolności ekosystemów, zapewniające trwałość i możliwość samoregeneracji krajobrazu.
    W palecie erozji wymienianych przez badaczy ma swoje miejsce erozja uprawowa, gdzie jako siłę sprawczą określa się człowieka. Erozja ta obejmuje wszystkie przejawy wadliwej agrotechniki i urządzenia terenów rolniczych. Najbardziej znanym przykładem erozji uprawowej jest orka z odłożeniem skiby w dół stoku, co przyspiesza dodatkowo wynoszenie materiału z pola.
    Ogromne znaczenie przeciwerozyjne ( dla wszystkich typów erozji w tym uprawowej) maja rośliny, przeciwerozyjne zabiegi agrotechniczne i przeciwerozyjny układ pól i dróg. Przeciwerozyjna funkcję roślinności najlepiej obrazują szacunkowe dane podawane przez Benneta (1955), który szacuje czas zmycia 18 cm warstwy gleby na stoku o nachyleniu 10%, w warunkach klimatu kontynentalnego, na 575 000 lat pod pierwotną puszczą, 82 150 lat pod trwałą darnią, 110 lat pod uprawą polową i 18 lat na czarnym ugorze.
    Jak widać największą wartość ochronną mają siedliska leśne, następnie łąkowe, zaś uprawa polowa generalnie nie wykazuje właściwości trwałej ochrony (chociażby ze względy na sezonowość). Ochronne działanie zbiorowisk leśnych i roślinności towarzyszącej polega na: wiązaniu gleby przez gęsty system korzeniowy, dużym rozpraszaniu i zatrzymywaniu. Oprócz rodzaju pokrywy roślinnej olbrzymi wpływ na nasilnienie erozji ma prawidłowa agrotechnika.
    Ważne jest określenie wzajemnych proporcji i miejsca rozmieszczenia w rzeźbie użytków leśnych, rolnych, wodnych i łąkowych. Generalnie uważa się, że im teren jest bardziej nasycony trwałą roślinnością, tym większa jego odporność na erozję.
    Największe działanie przeciwerozyjne przypisuje się użytkom leśnym, zwłaszcza lasom mieszanym o zwartej wielopiętrowej budowie i miąższej ściółce.
    Lasy i towarzyszącą im roślinność lokalizuje się na gruntach silnie erodowanych, które trudno zabezpieczyć przy użytkowaniu polowym, na nieużytkach po erozyjnych trudnych do rekultywacji i zagospodarowania rolniczego oraz na glebach słabej jakości.
    Trwałe użytki zielone są, po lasach i zadrzewieniach leśnych, kolejną formacją roślinną o dużych walorach przeciwerozyjnych. Ochronna funkcja zadarnień wynika ze zdolności wiązania gruntu przez silnie rozwinięty system korzeniowy i osłanianie jego powierzchni gęstą masą łodyg i liści.
    Ponadto roślinność trawiasta spełnia ogromną rolę w procesie glebotwórczym. Roślinność polowa przeciwdziała erozji w znacznie mniejszym stopniu niż leśna i łąkowa.
    Ściółka leśna np. ma zdolność wchłaniania dużych ilości wody, dzięki czemu przeciwdziała spływom powierzchniowym (zalesianie zboczy jako zabieg ochrony przed erozją). Duże znaczenie w tej mierze mają też zadrzewienia i niższa roślinność śródpolna. Kształtują one swoisty mikroklimat oraz pozytywnie wpływają na stosunki hydrologiczne
    Często jedynym wyjściem w przypadku zboczy o dużym spadku wydaje się być zmniejszenie powierzchni gruntów ornych na rzecz łąk i pastwisk (zadarnianie, najlepszy efekt daje mieszanka złożona przede wszystkim z traw pastewnych).
     Obecność chwastów przyczynia się do wzbogacania i urozmaicania składu agrobiocenozy.
    Obieg materii w ekosystemie, ruch pierwiastków i związków nieorganicznych, koniecznych do życia, od środowiska do organizmów i z powrotem do środowiska. Podstawowym poziomem troficznym w obiegu materii są rośliny zielone (producenci). Wytworzona przez nie materia organiczna jest następnie wbudowana w tkanki zwierząt (konsumentów) i powraca do obiegu w ekosystemie po rozłożeniu przez reducentów na rozpuszczalne w wodzie sole mineralne.
     Uczestniczą w tworzeniu mikroklimatu wraz z zadrzewieniami śródpolnymi, lasami i torfowiskami (obieg wody w siedlisku).
     Stwarzają korzystne warunki dla rozwoju organizmów pożytecznych (mikroorganizmów, pszczół i innych owadów oraz zwierząt wyższych) – łańcuch pokarmowy, schronienie dla zwierząt, mikroorganizmy uszkadzają i rozkładają ich nasiona w glebie.
     Zatrzymują składniki pokarmowe w glebie.
    Składniki pobrane przez chwasty nie są dla obiegu stracone, jeśli chwastów nie usuwa się z pola.
     Niektóre chwasty działają pozytywnie na rośliny uprawne np.:
     komosa biała i pokrzywa na ziemniaki,
     krwawnik pospolity na trawy,
     rumianowate na pszenicę,
     perz na żyto,
     chaber bławatek na pszenicę jarą.
    Oczywiście oddziaływanie to objawia się, gdy chwast występuje w niewielkich ilościach.
     Chwasty mogą przez swoje działanie allelopatyczne stymulować wzrost roślin uprawnych, gdy występują w „odpowiednich” małych ilościach w stosunku do rośliny uprawnej mogą powodować nawet zwyżkę plonu.

    ALLELOPATYCZNE DZIAŁANIE
    - wydzielanie przez rośliny do środowiska różnych substancji chemicznych (wydzielin) – klasyfikacja wg Grümmera 1958, które mogą korzystnie lub niekorzystnie oddziaływać na inne organizmy zależne również od ilości rośliny allelopatycznej np.:
     chaber bławatek zachwaszczający silnie łan pszenicy jarej powoduje w skutek konkurencyjności obniżenie plonu, a występując w małych ilościach – stymuluje wzrost pszenicy i przyczynia się do zwyżki plonu (Świętochowski, Łoziuk 1964);
     Niewielkie ilości perzu również korzystnie wpływają na plon żyta.

    Chwasty jako rośliny wskaźnikowe na różnych glebach
    Każda roślina potrzebuje do swego rozwoju pewnych określonych warunków glebowo-klimatycznych. Część z nich można spotkać tylko na terenach podmokłych, podczas gdy inne rosną wyłącznie na glebach o małej wilgotności. Rośliny, które rosną wyłącznie na terenach charakteryzujących się pewnymi ściśle określonymi warunkami nazwano roślinami wskaźnikowymi. Poznanie takich roślin umożliwi szybsze rozpoznanie warunków glebowych na danym terenie. Przykłady takich roślin:

    Gleby ciężkie, gliniaste:
     komosa biała (Chenopodium album)
     kurzyślad polny (Anagallis arvensis)
     mlecz kolczasty (Sonchus asper)
     rumian pospolity (Anthemis arvensis)
     szczaw kędzierzawy (Rumex crispus)
     bylica pospolita (Artemisia vulgaris)
     podbiał pospolity (Tussilago farfara)

    Gleby piaszczyste, ubogie w próchnicę
     babka wąskolistna (Plantago lanceolata
     chłodek drobny (Arnoseris minima)
     chroszcz nagołodygowy (Teesolalea nudicaulis)
     koniczyna polna (Trifolium arvense)
     prosienicznik gładki (Hyophoeris glabra)
     przymiotno kanadyjskie (Erigeron canadensis)
     turzyca piaskowa (Carex arenaria)

    Gleby piaszczyste i słabogliniaste:
     czerwiec roczny (Scleranthus annuus)
     gęsiówka piaskowa (Arabis arenosa)
     mak piaskowy (Papaver argemone)
     przymiotno kanadyjskie (Erigeron canadensis)
     sporek polny (Spergula arvensis)
     szczaw roczny (Rumex acetostella)

    Gleby bogate w próchnicę:
     bodziszek drobny (Geranium pusillum)
     dymnica pospolita (Fumaria officinalis)
     maruna bezwonna (Matricaria inodora)
     szczaw żółty (Rumex patienta)
     gwiazdnica pospolita (Stellaria media)
     łoboda ogrodowa (Atriplex hortense)
     pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)
     pokrzywa żegawka (Urtica urens)
     tasznik pospolity (Capsella bursa)

    Gleby wilgotne
     rdest kolankowy (Polygonum nodosum)
     rdest gruczołowaty (Polygonum tomentosum)
     jaskier rozłogowy (Ranunculus repens)

    Gleby podmokłe
     bobrek trójlistny (Menyanthes trifoliata)
     czerniec gronkowy (Acetaea spicata)
     czyściec błotny (Stachys palustris)
     jaskier rozłogowy (podbiał pospolity (Tussilago farfara)
     kozłek lekarski (Valeriana officinalis)
     mydlinica lekarska (Saponaria officinalis)
     skrzyp polny (Equisetum arvense)
     szalej jadowity (Cikuta virosa)
     żywokost lekarski (Symphytum officinale)

    Gleby bogate w azot
     przytulia czepna (Galium aparine)
     komosa biała (Chenopodium album)
     gwiazdnica pospolita (Stellaria media)
     pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)
    Gleby zasobne w wapń:
     ciec roczny (Stachys annua)
     groszek bulwiasty (Lathyrus taberosus)
     lepnica rozdęta (Silene inflata)
     przetacznik lśniący (Veronica polita)
     rolnica pospolita (Sherardia arvensis)
     cykoria podróżnik (Cichorium intybus)
     czyściec prosty (Stachys rectus)
     miłek wiosenny (Adonis vernalis)
     pierwiosnka lekarska (Primula officinalis)
     podbiał pospolity (Tussilago farfara)

    Gleby ubogie w wapń (zakwaszone)
     czerwiec roczny (Sceranthus annuus)
     fiołek trójbarwny (Viola tricolor)
     rzodkiew świrzepa (Raphanus sativus)
     szczaw polny (Rumex acetosella)

    Gleby torfowe, wrzosowiska
     Szachownica kostkowana (Fritillaria meleagris)
     rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia)
     widłak torfowy (Lycopodium inundatum)

    Gleby leśne
     czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum)
     dzięgiel leśny (Angelica silvestris)
     narecznica samcza (Dryopteris filix mas)
     paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare)
     skrzyp olbrzymi (Equisetum maximum)
     skrzyp leśny (Equisetum silvaticum)
     tomka wonna (Anthoxantum odoratum)
     turówka wonna czyli Żubrówka (Hierochloe odorata)

    Chwasty kosmopolityczne:
     mlecz polny (Sonchus arvensis)
     mniszek pospolity (Taraxacum officinale)
     rdest ptasi (Polygonium aviculare)
     tasznik pospolity (Capsella bursa-pastoris)

    Chwasty jako rośliny wskazujące fenologiczne pory roku

    Fenologiczne pory roku są wyznaczane przez kwitnienie, owocowanie i inne fazy rozwoju określonych gatunków roślin zwanych roślinami wskaźnikowymi fenologicznych pór roku. Siłą rzeczy, w zależności od warunków pogodowych w różnych latach, fenologiczne pory roku rozpoczynają się i kończą w różnych datach.
    Fenologiczną wiosnę na polach uprawnych zwiastuje prócz kłoszącego się żyta ozimego chaber bławatek, a na wilgotnych pastwiskach i łąkach żółto kwitnie pospolity jaskier ostry.
    Zimą wszelka poważniejsza wegetacja zamiera, choć trzeba przyznać, że w dłuższych okresach bezmroźnych, niektóre chwasty ogrodowe jak gwiazdnica pospolita, czy wiechlina roczna też potrafią kwitnąć i owocować.

    Chwasty w roli dobrego sąsiada

    Każdy gatunek roślin ma nieco inne wymagania, pobiera różne składniki mineralne, a także wydziela różne substancje lotne do atmosfery oraz produkty swojego metabolizmu do gleby. Wydzielane substancje mogą oddziaływać na sąsiednie rośliny oraz na organizmy żyjące w glebie i na roślinach. To właśnie dlatego niektóre gatunki dobrze się czują w swoim towarzystwie, podczas gdy inne mogą być złymi sąsiadami, "zatruwając" sobie życie.
    W rolnictwie ekologicznym oraz ogrodnictwie wykorzystuje się efekt pozytywnego sąsiedztwa różnych gatunków, prowadząc uprawy międzyrzędowe lub wykonując wsiewkę pewnego gatunku w inny.
    Sąsiedztwo chwastów również może pozytywnie wpływać na niektóre rośliny uprawne

    Dobrze dobrane sąsiadujące rośliny powinny spełniać następujące wymagania:
     Poprawić jakość roślin lub zwiększyć ich plon.
     Odstraszyć szkodniki, zmniejszyć porażenie chorobami.
     Umożliwić lepsze wykorzystanie składników pokarmowych obecnych w glebie . Umożliwia się to przez uprawę na przykład rośliny o płytkim systemie korzeniowym obok rośliny głęboko korzeniącej się; wczesnego przedplonu razem z rośliną poplonową, która rozrasta się po zbiorze przedplonu.
    Znajdujące się na obrzeżach pola rośliny dziko rosnące mogą także korzystnie wpływać na uprawianą roślinę, podnosząc jej aromat, odstraszając szkodniki lub obniżając porażenie chorobami.

    Przykłady korzystnego sąsiedztwa roślin:
     Brokuły - dobrze rosną w towarzystwie aromatyczne zioła.
     Kalarepa - korzystnie oddziaływanie ma sąsiedztwo aromatycznych ziół.
     Pomidory - na pomidory dobrze wpływa pokrzywa.
     Ziemniaki - dobrze czują się w towarzystwie pokrzywy, nasturcji, esparcety.
     Żyto - korzystnie na wschody i wzrost żyta wpływa bratek polny.
     Pszenica - Korzystnie na wzrost pszenicy działa obecność rumianku.

    Rośliny dziko rosnące:
     Krwawnik pospolity - zwiększa zawartość olejków eterycznych w uprawianych ziołach, podnosi odporność warzyw.
     Kozłek lekarski - wabi dżdżownice.
     Pokrzywa zwyczajna - stymuluje tworzenie próchnicy glebowej. Powiększa odporność roślin i zwiększa zawartość olejków eterycznych.
     Bylica piołun - odstrasza pchełki ziemne, bielinka kapustnika oraz ślimaki.
     Mniszek lekarski - korzystnie wpływa na większość roślin uprawnych. Wabi dżdżownice.
     Naparstnica - stymuluje rozwój drzew owocowych.

    Zastosowanie chwastów jako preparaty roślinne
    wywary, gnojówka – dolistnie lub doglebowo

    Bez czarny Sambucus nigra - przeciw bielinkowi kapustnikowi, rolnicom.
    Bieluń dziędzierzawa Datura stramonium - przeciwko pluskwiakom (mszyce, mączlik szklarniowy, miodówki, płaszczyniec burakowy) i przędziorkom.
    Bylica piołun Artemisia absinthum - przeciwko mrówkom oraz gąsienicom motyli żerującym na liściach.
    Hyzop lekarski Hyssopus officinalis - przeciw rolnicom.
    Kozłek lekarski Valeriana officinalis- preparatem opryskuje się kwitnące drzewa i krzewy w przypadku zagrożenia przymrozkami.
    Krwawnik pospolity Achillea millefolium - przeciw mączniakowi prawdziwemu i brunatnej zgniliźnie drzew pestkowych.
    Lulek czarny Hyoscyamus niger - przeciwko pluskwiakom (mszyce, mączlik szklarniowy, miodówki, płaszczyniec burakowy), przędziorkom oraz gąsienicom motyli.
    Mniszek lekarski Taraxacum officinalis - preparatem opryskuje się glebę w celu stymulacji procesów.
    Orlica pospolita Pteridium oquilinum - przeciw mszycom i ślimakom. Preparat stosuje się też jako dodatek przyspieszający rozkład kompostu.
    Ostróżka wyniosła Delphinium elatum - przeciwko roślinożernym larwom chrząszczy, rolnicom, w przypadku żerowania bielinka kapustnika lub miodówek.
    Pokrzywa pospolita (P. żegawka) Urtica dioica (U. urens) - stosuje się przeciw mszycom na roślinach, wyciąg przefermentowany stymuluje procesy glebowe, przyspiesza rozkład materiału organicznego zgromadzonego w pryzmie kompostowej.
    Rumianek pospolity Matricaria chamomilla - wywar stosuje się przeciwko: mszycom, gąsienicom motyli żerującym na liściach, przędziorkom. Napar wzmacnia rośliny.
    Skrzyp polny Equisetum arvense - gnojówka i wywar działa zapobiegawczo przeciwko chorobom grzybowym (mączniak prawdziwy i rzekomy, septerioza).Dodatkowo napar stosuje się dla wzmocnienia roślin.
    Szałwia lekarska Slavia officinalis -przeciw rolnicom. Stosowany też dla wzmocnienia młodych roślin.
    Tymianek pospolity Thymus vulgaris - przeciw mrówkom i rolnicom.
    Wrotycz pospolity Tanacetum vulgare - przeciw bielinkowi kapustnikowi, śmietce cebulance, owadom namiotnikowatym, mszycom, owocówce jabłkóweczce.


    • Iwona Hryniewicz
    Rosliny@swiatogrodow.pl